Nội dung chính
ASEAN có thể trở thành lực lượng quyết định trong việc quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) và định hình tương lai số toàn cầu.
Quan điểm của Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc
Trong buổi phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6 (ADGMIN 6), Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc kiêm Đặc phái viên công nghệ, ông Amandeep Singh Gill, nhấn mạnh rằng khu vực Đông Nam Á không chỉ là người tiếp nhận công nghệ mà còn có tiềm năng đóng góp tiếng nói quan trọng trong quản trị AI toàn cầu.
AI trong khu vực ASEAN – Cơ hội và thách thức
AI đã vượt ra ngoài phạm vi nghiên cứu hẹp, ảnh hưởng sâu rộng tới nền kinh tế, quan hệ quốc tế và đời sống xã hội. Hai thập kỷ số hoá – từ Internet, thương mại điện tử, thiết bị di động tới điện toán đám mây – đã tạo nền tảng cho làn sóng chuyển đổi số, trong đó AI đóng vai trò trung tâm.
Ông Gill chỉ ra rằng AI không còn bị chi phối bởi một vài tập đoàn công nghệ lớn. Ví dụ, Indonesia và Philippines hiện nằm trong top 10 quốc gia sử dụng các công cụ của OpenAI. Đồng thời, các mô hình mã nguồn mở đang đẩy nhanh quá trình phổ cập AI trên toàn cầu.
Tuy nhiên, “bản đồ lan tỏa AI” vẫn cho thấy khoảng cách số rõ rệt trong ASEAN: Singapore có tỷ lệ áp dụng AI rất cao, trong khi một số quốc gia khác chưa vượt qua 10% dân số. Khoảng cách này nếu không được thu hẹp sẽ khiến nhiều nước ASEAN tụt lại phía sau.
Các mô hình AI mở và địa phương – Chìa khóa giảm chi phí và rào cản
Trong giai đoạn chuyển dịch từ “kết nối hạ tầng” sang “kết nối trí tuệ”, các mô hình AI mã nguồn mở và các mô hình được phát triển nội địa đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Chúng giúp hạ thấp chi phí, giảm rào cản tiếp cận và phù hợp hơn với điều kiện hạ tầng của từng quốc gia ASEAN.
Ở Brazil, Ấn Độ, Indonesia và Việt Nam, AI đã được triển khai trên quy mô quốc gia trong các lĩnh vực như nông nghiệp thông minh, y tế, logistics, thuế, hải quan, ứng phó thiên tai và an sinh xã hội. Các doanh nghiệp không chờ đợi mô hình “hoàn hảo” mà sử dụng các giải pháp “đủ tốt” – kết hợp mô hình lớn, mã nguồn mở và thậm chí là các mô hình ngôn ngữ nhỏ do địa phương phát triển – để tạo ra giá trị thực tiễn.
Chính sách AI toàn cầu và tiếng nói của ASEAN
Chính sách AI hiện nay không chỉ dừng lại ở các vấn đề đạo đức hay quản trị rủi ro. Nó cần bao trùm hạ tầng năng lượng, điện, nước, phần cứng huấn luyện và vận hành mô hình, đồng thời liên kết với các ngành kinh tế như y tế, bất động sản và sản xuất thông minh.
Trên bình diện toàn cầu, các hội nghị thượng đỉnh AI thường diễn ra ở các nước phát triển, tập trung vào quản lý rủi ro. Tuy nhiên, xu hướng mới đang hướng tới một cách tiếp cận cân bằng hơn, chú trọng cả cơ hội và rủi ro, đặc biệt là tác động ngắn hạn tới lực lượng lao động, năng suất và phân bổ sức mạnh kinh tế.
Ông Gill cho rằng ASEAN sở hữu lợi thế lớn: dân số trẻ, thị trường số phát triển nhanh và khả năng mở rộng giải pháp của các chính phủ. Kế hoạch tổng thể số ASEAN đến năm 2030 không chỉ là lộ trình nội địa mà còn là mô hình tham chiếu cho các khu vực đang phát triển khác.
Để thực hiện chuyển đổi từ “kết nối hạ tầng” sang “kết nối trí tuệ”, ASEAN cần giải quyết các khoảng trống về kỹ năng, tiếp cận hạ tầng và khả năng liên thông. Các khuôn khổ như Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu, Hội đồng Khoa học Quốc tế Độc lập về AI và Đối thoại Toàn cầu về quản trị AI sẽ tạo nền tảng cho một quá trình chuyển đổi số bao trùm, an toàn và lấy con người làm trung tâm.
Kết luận – Cơ hội chiến lược cho ASEAN
ASEAN đang đứng trước “cơ hội chiến lược” để đưa tiếng nói chung vào quản trị AI toàn cầu, dựa trên ba trụ cột: khoa học, chính sách và năng lực phát triển. Khi kinh nghiệm của khu vực được chia sẻ rộng rãi, ASEAN có thể góp phần quan trọng vào việc định hình tương lai số của toàn nhân loại.
Hội nghị ADGMIN lần thứ 6 (12‑16/1, Hà Nội) với chủ đề “Adaptive ASEAN: From Connectivity to Connected Intelligence” đã khẳng định vai trò hợp tác cao nhất của ASEAN trong công nghệ số, quy tụ các chuyên gia, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách toàn cầu.
Trọng Đạt
