Nội dung chính
Bối cảnh và mục tiêu của dự thảo Thông tư
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến công chúng về dự thảo Thông tư kế toán dành cho thị trường tài sản mã hóa, nhằm xây dựng khung pháp lý cho giai đoạn thí điểm năm tài chính 2026. Động thái này cụ thể hoá Nghị quyết 05/2025/NQ‑CP, lấp đầy khoảng trống pháp lý trong việc ghi nhận, hạch toán và trình bày báo cáo tài chính cho một loại tài sản mới, phức tạp và đang phát triển nhanh.
Nội dung chính của dự thảo
Theo dự thảo, Thông tư sẽ có hiệu lực từ năm tài chính 2026 và áp dụng cho ba nhóm đối tượng chính: các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, tổ chức phát hành và nhà đầu tư tổ chức trong nước. Văn bản nhấn mạnh việc xác định bản chất kế toán của tài sản mã hóa, từ đó lựa chọn nguyên tắc ghi nhận phù hợp với Chuẩn mực kế toán Việt Nam (CTK 99/2025/TT‑BTC) và tham chiếu các chuẩn mực quốc tế như IFRS.
Khẳng định bản chất tài sản mã hóa
Dự thảo khẳng định tài sản mã hóa không phải là tiền, không phải chứng khoán và không thuộc tài sản tài chính truyền thống. Theo Nghị quyết 05, tài sản mã hóa được xem là “tài sản số có tài sản cơ sở là tài sản thực”, được kiểm soát bằng khóa riêng tư, có giá trị thị trường và chỉ giao dịch trên sàn được cấp phép. Vì vậy, chúng được xếp vào nhóm tài sản đầu tư phi tài chính, tạo cơ sở cho việc lựa chọn khung kế toán phù hợp.
Nguyên tắc kế toán cho từng nhóm chủ thể
1. Tổ chức cung cấp dịch vụ (giao dịch, tự doanh, lưu ký, nền tảng phát hành)
- Áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp, thiết kế chứng từ, sổ sách riêng biệt cho tài sản mã hóa.
- Quản lý tách biệt hoàn toàn tài sản mã hóa và tiền của khách hàng; mở sổ chi tiết theo từng khách hàng.
2. Hoạt động tự doanh tài sản mã hóa
- Hạch toán tương tự như kinh doanh chứng khoán, bao gồm trích lập dự phòng rủi ro.
- Doanh thu từ dịch vụ lưu ký, quản lý, chuyển giao được ghi nhận vào doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.
3. Tổ chức phát hành tài sản mã hóa
- Tiền thu được ghi nhận như vay vốn, không tính là vốn chủ sở hữu hay doanh thu ngay khi phát hành.
4. Nhà đầu tư tổ chức trong nước
- Hạch toán theo nguyên tắc đầu tư tài chính; phân loại tài khoản và phương pháp ghi nhận phụ thuộc vào mục đích và thời gian nắm giữ.
Thủ tục rút gọn, không tạo gánh nặng hành chính
Vì dự án là thí điểm và cần phản hồi nhanh, Bộ Tài chính áp dụng quy trình rút gọn khi soạn Thông tư. Nội dung tập trung vào các nguyên tắc kế toán cốt lõi, không yêu cầu thêm thủ tục hành chính mới, cũng không phát sinh nghĩa vụ nhân sự hay tài chính cho cơ quan quản lý.
Thông tư không quy định chế độ kiểm toán riêng; các tổ chức tham gia sẽ tuân thủ Luật Kiểm toán độc lập hiện hành và thực hiện kiểm toán nếu thuộc đối tượng bắt buộc.
Triển khai và tác động dự kiến
Thông tư dự kiến sẽ được áp dụng trong suốt giai đoạn thí điểm thị trường tài sản mã hóa, góp phần tạo ra một khung kế toán thống nhất, minh bạch. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý mà còn tạo tiền đề cho việc hoàn thiện thể chế và mở rộng quy mô thị trường trong những năm tiếp theo.
Việc công bố dự thảo và thu thập ý kiến rộng rãi sẽ cho phép các bên liên quan – từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến nhà đầu tư – đóng góp quan điểm, từ đó hoàn thiện nội dung trước khi ban hành chính thức.
