Ô nhiễm không khí ở Hà Nội: Thực trạng và thách thức

Thành phố Hà Nội đang đối mặt với mức độ ô nhiễm không khí cao, đặc biệt là bụi mịn PM2.5, thường xuyên vượt ngưỡng cho phép trong mùa khô. Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, nồng độ PM2.5 trung bình năm 2024 dao động quanh 45 µg/m³, cao hơn mục tiêu đưa nồng độ dưới 40 µg/m³ vào năm 2030. Để đảo ngược xu hướng này, Hà Nội đã quyết định triển khai Vùng Phát Thải Thấp (LEZ) – một giải pháp chiến lược vừa bảo vệ môi trường vừa hỗ trợ phát triển giao thông bền vững.

Vùng Phát Thải Thấp (LEZ) là gì?

LEZ là khu vực được thiết kế để kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải từ giao thông và các hoạt động công nghiệp, giảm nồng độ PM2.5, NOx, CO và các chất gây hại khác. Ở Hà Nội, khu vực LEZ sẽ bao phủ trung tâm thành phố, bắt đầu từ vành đai 1, mở rộng dần tới vành đai 2 và 3 theo lộ trình đến năm 2031.

Tiêu chí lựa chọn khu vực áp dụng LEZ

• Vị trí địa lý: thuộc vùng bảo vệ nghiêm ngặt hoặc vùng hạn chế phát thải theo Quy hoạch Thủ đô 2021‑2030, tầm nhìn 2050.
• Điều kiện giao thông: khu vực thường xuyên ùn tắc, đạt mức chất lượng không khí D‑F theo tiêu chuẩn TCVN 13592:2022.
• Chỉ số AQI: trung bình hàng năm dưới mức trung bình quốc gia, dựa trên dữ liệu các trạm quan trắc.

Lộ trình triển khai chi tiết

1. 2026‑2027: Thí điểm tại một số phường trọng điểm của vành đai 1.
2. 1/1/2028: Mở rộng áp dụng cho toàn bộ vành đai 1 và các khu vực chọn lọc của vành đai 2.
3. 1/1/2030: Bao phủ phần lớn vành đai 3, hầu hết trung tâm thành phố.
4. 20231 trở đi: LEZ sẽ được triển khai ở mọi khu vực đáp ứng tiêu chí.

Biện pháp chính: Cấm xe tải >3,5t và ưu tiên phương tiện xanh

Theo bà Lê Thanh Thủy, Phó trưởng Phòng Quản lý Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, cấm hoàn toàn xe tải trên 3.500 kg, hạn chế ô tô và xe máy không đạt chuẩn khí thải là những bước đầu tiên nhằm giảm đáng kể lượng phát thải PM2.5 và NOx. Đồng thời, thành phố sẽ:

• Hỗ trợ chuyển đổi sang xe điện, xe hybrid và xe chạy năng lượng sạch thông qua ưu đãi thuế, phí.
• Mở rộng mạng lưới trạm sạc điện công cộng và khu vực dành cho xe đạp, đi bộ.
• Thúc đẩy sử dụng phương tiện công cộng: xe buýt điện, tàu điện ngầm, hệ thống chia sẻ xe điện.

Giám sát thông minh: Camera AI và hệ thống quản lý dữ liệu

Để thực thi nghiêm ngặt các quy định, Hà Nội sẽ lắp đặt hệ thống camera AI tại các trạm giao thông trọng điểm, cho phép nhận diện nhanh các phương tiện vi phạm tiêu chuẩn khí thải. Dữ liệu thu thập sẽ được tích hợp vào nền tảng quản lý chất lượng không khí, hỗ trợ quyết định chính sách theo thời gian thực.

Liên kết với chính sách quốc gia

LEZ Hà Nội là phần thực hiện của Quyết định số 2530/QĐ‑TTg – Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí 2026‑2030, và Quyết định số 43/2025/QĐ‑TTg về chuẩn khí thải xe ô tô. Mục tiêu chung là giảm 20 % nồng độ PM2.5 so với mức 2024 vào năm 2030, và tiếp tục giảm trung bình 5 µg/m³ mỗi 5 năm tới 2045.

Kết luận và lời kêu gọi hành động

Với lộ trình rõ ràng, các biện pháp mạnh mẽ và nền tảng công nghệ giám sát, LEZ sẽ trở thành công cụ then chốt giúp Hà Nội đạt mục tiêu không khí trong lành. Người dân, doanh nghiệp và các nhà quản lý đều có vai trò quan trọng trong việc tuân thủ và hỗ trợ chuyển đổi sang phương tiện xanh.

Bạn đã sẵn sàng tham gia vào hành trình giảm phát thải chưa? Hãy chia sẻ ý kiến, đề xuất giải pháp, và theo dõi các cập nhật mới nhất về LEZ trên website của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.

Văn Ngân/VOV.VN