Nội dung chính
Nhà nước cần xác định rõ ràng vai trò và phương thức can thiệp để thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Trong bối cảnh 40 năm Đổi mới, câu hỏi về cách thức, công cụ và lĩnh vực đầu tư của nhà nước trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.
Cách thức nhà nước can thiệp vào nền kinh tế
Nhà nước có hai kênh chính:
1. Can thiệp gián tiếp
- Thông qua luật, chính sách tài chính, thuế, trợ cấp.
- Định hướng thị trường bằng các cơ chế khuyến khích, quy định chuẩn mực.
2. Can thiệp trực tiếp
- Sử dụng công cụ hành chính: cấp phép, kiểm soát giá, quy định sản xuất.
- Đầu tư công: hạ tầng, quốc phòng, an ninh, và các doanh nghiệp nhà nước.
Việc lựa chọn công cụ phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng của hoạt động kinh tế đến lợi ích cộng đồng và quốc gia.
Nguồn lực tài chính nhà nước: Đầu tư vào đâu?
Theo nguyên tắc thị trường, nguồn lực nên được phân bổ nhằm tối ưu hoá hiệu quả kinh tế xã hội:
- Đầu tư hạ tầng thiết yếu (giao thông, năng lượng, công nghệ số) để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi.
- Hỗ trợ các ngành chiến lược mà thị trường tư nhân chưa đáp ứng (ví dụ: an ninh, y tế, giáo dục).
- Thúc đẩy đổi mới công nghệ qua các quỹ nghiên cứu và phát triển.
Cải cách doanh nghiệp nhà nước (DNNS)
Ba trụ cột chính:
- Thoái vốn: Rút khỏi các lĩnh vực mà doanh nghiệp tư nhân có thể hoạt động hiệu quả hơn; chuyển doanh nghiệp còn lại thành công ty cổ phần, giảm tỷ lệ vốn nhà nước xuống mức sàn.
- Định vị lại vai trò: DNNS chỉ tồn tại trong các lĩnh vực công ích hoặc chức năng dự trữ, ổn định thị trường.
- Quản trị hiện đại: Áp dụng nguyên tắc thị trường, tự chủ tài chính, và trách nhiệm giải trình như các doanh nghiệp tư nhân.
Ví dụ thực tiễn: Khi bán một DNNS, khoản thu nhập nên được tái đầu tư vào các dự án công cộng như đường sắt tốc độ cao hoặc sân bay Long Thành, thay vì chèn vào ngân sách chung.
Pháp lý và cơ chế hỗ trợ
Để thực hiện các cải cách, cần:
- Rà soát, bổ sung luật Giao dịch điện tử, Luật Chính phủ số, Luật Công nghiệp công nghệ số, … để tạo khung pháp lý đồng bộ.
- Ban hành luật mới về quản lý ngân sách nhà nước, đảm bảo vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và tính linh hoạt của ngân sách địa phương.
- Thực hiện các tiêu chuẩn kinh tế‑kỹ thuật trong quản lý hoạt động kinh tế, bảo vệ cạnh tranh công bằng.
Kết luận và kiến nghị
Những bước đi trên không chỉ giúp làm rõ vai trò của kinh tế nhà nước mà còn tạo nền tảng cho một thị trường hiện đại, công bằng và hội nhập. Khi nhà nước tập trung vào chức năng kiến tạo, giám sát và bảo đảm công bằng, doanh nghiệp nhà nước sẽ chuyển sang vai trò hỗ trợ, không còn là kẻ chi phối thị trường.
Hãy chia sẻ quan điểm của bạn: Bạn nghĩ nhà nước nên ưu tiên đầu tư vào lĩnh vực nào để đạt hiệu quả cao nhất?
